Full text |
werk even verschillend gebleken, als de bedoelingen waren van hun
zoeken.
De meeste literatoren ontvangen de taal als een uiterst geperfection- 'yfs
neerd instrument. Hun taak ligt in het verbinden van de vele
mogelijkheden door dit instument geboden tot een harmonische
uitdrukking van hun scheppingsdrang. Maar Gezelle kon onmogelijk
den muzikalen aandrang, die hem als dichter meer kwaad dan goed
gedaan heeft, voldoening geven, indien hij slechts had mogen werken
met de schoolsche taal die hij aangeleerd had. Vooral met imitatieve
bedoeling, om de zonderlinge rythmen te laten dansen, wier
schematisch beeld in vele gevallen vóór den geestelijken inhoud van
het gedicht in hem aanwezig was, heeft hij zich met de hulp van de
archaische boekentaal en het Westvlaamsch dialekt een eigen
volkomen willekeurige taal gevormd. Prins was vooral een schilder
met woorden. Hij heeft met zeer groote moeite naar de adekwate
uitdrukking in woorden van zijn vizioenen uit het verleden gezocht.
Naar het synthetische woordbeeld dat zijn picturale voorstelling van
het gebeurende zou weergeven. Het vloeiend zachte van de gesproken
taal hindert hem. Trek voor trek wordt op het doek gebracht, traag
elk detail in de verf geboetseerd. Zijn taal is niet als bij Van Schendel
een zijig-spiegelende schijn over de dingen. Maar als dik-geronnen
goudstof. Hij verwringt de taal om het ongewone vizoen te beelden.
Hij legt de woorden vast in een star mosaiek. Hij maakt schilderijtjes
met veelkleurige uitgeknipte en saamgevoegde postzegels. Indien
van Deyssel de taal geweld heeft aangedaan, dan was het met heel
andere bedoelingen dan Gezelle of Prins, die afwijkingen blijven. Zij
hebben hun taal-instrument verknoeid, omdat zij er effekten hebben
willen mede bereiken, die buiten de natuur en de mogelijkheden van
dat instrument lagen. Literatuur is geen muziek en ook geen plastiek,
van Deyssel heeft de taal, als het lichaam van een jong akrobaat,
doen kraken van geweld. Maar om de uiterste mogelijkheden van die
taal te bereiken; misschien is het de illusie van jeugdwerk geweest dat
de slangenmensch, die op de handen loopt en met de beenen gesticu-
leert, het hoog doel was, in een burgerlijke samenleving waar alle
menschen op hun platte voeten loopen. Maar wie schrijft Neder-
landsch van zoo rustige voprname, gesmijdige helderheid, als deze
Gedenkschriften? De akrobatische buitenissigheden hebben geleerd
255 |