Full text |
feit dat wij nist enkel indrukken lijdelijk ondergaan, maar ons ook
bewust zijn ze als de stof van onze gedachten te bewerken, ziet hij
in deze aktiviteitswaarneming onze eerste werkelijkheids-erkenning,
die dan met het besef van onze Ikheid samenvalt, gelijk aanstonds
die Ikheid met onze wil. Hij onderscheidt het vaststellende van het
waardeerende bewustzijn en maakt duidelijk dat het eerste reeds
werkdadig is, omdat het de gewaarwordingen in ruimtelijke lichamen
van driedimensionaal karakter omzet, maar het tweede veel meer
nog, omdat zijn uitingen, onze gevoelstoestanden, hetzij als lust
hetzij als onlust begrepen worden en deze beide klaarblijkelijk
ondenkbaar zijn zonder een willende, een doelstellende werkdadig-
heid.
Eveneens nu als Sapper uit ons besef van die werkdadigheid een in
ons levende wil als onze eigenlijke werkelijkheid afleidt, leidt hij uit
de weerstanden die wij ondervinden het onafhankelijk bestaan af
van een buitenwereld. Ook deze heeft haar werkelijkheid in zich, het
element waaruit ze is opgebouwd, en ook deze werkelijkheid acht hij
best begrepen te worden als wil, als Entelechie, en niet als atoom.
Mogen we nu, vraagt hij, de Entelechie voor dit element in de
plaats stellen, haar dus, zooals Schopenhauer deed, als „das
Ding-an-sich“ beschouwen?
„Bei der Beantwortung dieser Frage — zegt hij — dürfen wir nicht
übersehen, dass uns der Wille nicht, wie Schopenhauer annahm, als
Tatsache des Innenlebens unmittelbar gegeben is. Wir haben uns
ja davon überzeugt, dass uns zunâchst nur die sporadisch auftretende
Aktivitàts-wahrnehmung, als das Bewusstsein : „ich wirke“, in
Begleitung mit anderen Bewusstseins-inhalten gegeben ist. Auf das
Willenssubjekt sind wir nur durch weitere Beobachtungen und
Schlüsse geführt worden, so dass wir den Begriff des Willens und
ebenso den Entelechie-begriff keinesfalls als eine unmittelbar gegebene
Tatsache, sondern als ein Erzeugnis unseres Denkens auifassen
müssen.
„Damit ist aber die weitere Tatsache gegeben, dass auch die
Entelechie nicht das Wirklichkeitselement, d. h. das „ Ding-an-sich“
selbst ist, sondern auch nur ein Begriff oder „Modell" ebenso wie
z. B. das Atom, mit Hilfe dessen unser Denken die Wirklichkeit zu
erfassen sucht.“ |