Full text |
Ér kan, zonder gevaar te loopen het verwijt te moeten hooren, dat met
eenige vooringenomenheid gesproken wordt, geconcludeerd worden, dat het
feit alleen, dat zulke examens mogelijk blijven, de leemte bloot legt, waar onze
cultuur op stranden moet. De wanverhouding tusschen de literatuur en voor
wie ze geschreven wordt, moet echter op een kloof uitloopen. Zij verloopt
re.eds nu in een financieel nadeel, vermits een aanzienlijk % van de vernieu-
wing van de slijtage in de bibliotheek opgebruikt wordt aan middelmatige
buitenlandsche productie. Een dubbel verlies !
Er mag dan ook op gewezen worden, dat er in ons land plaats is voor
een nieuw beroep, te bezetten door zelfstandig werkende inte.llectueelen met
hoogen moreelen en solieden humaniteitszin. Enkele dozijnen instellingen
moeten in het leven geroepen worden, waar, benevens deze leiders, op den
koop toe geschoold beroepspersoneel onder te brengen is. Ook dat is een
aspect, dat de literatoren «van beider kunne» aanbelangt, niet, dat een let-
terkundige à priori een goed bibliothecaris zou zijn, — het klassieke voorbeeld
van Lessing is gekend -^Shij kan er een zeer slecht zijn ! — maar beide
bezigheden hebben zooveel affiniteiten voor elkaar, dat, met een stevigen
realiteitszin en met belangstelling voor alle domeinen van den geest, de
waarborg van een algemeene cultuur ook niet in den wind moet geslagen
worden. Leibniz en Goethe geven prachtige voorbeelden ten goede. Er blijft
enkel het gevaar, dat de literator er zijn carrière bij inschiet, als hij de biblio-
theek niet als een sinecure beschouwt. Hij staat immers voor een veld van
hooge intellectueele activiteit; voor het dilettantisme hoeft hij zich te vrijwaren.
Te uitgestrekt is het arbeidsveld, eigen wetten en eigen traditie bepalen het
terrein, omdat de O.B. haar norm in zichzelf draagt.
Zoo naderen wij een keerpunt in dit betoog, waarop de aandacht in ’t
bizonder gevestigd moet worden. Elk woord heeft hier zijn beteekenis en zijn
draagkracht. Ik betreed het terrein aarzelend en roep de. welwillendheid in van
elkeen, omdat het noodzakelijk is, dat ik goed begrepen worde. In discussie,
komt hier het teergevoelige punt van de geloofsideologie. Welke winst zou
de stelling van de O.B. niet boeken, zoo een geloovige haar hier verdedigen
zou; want algemeen wordt gedacht, dat tusschen de O.B. en het Geloof een
afstand ligt, die per definitie niet te overbruggen is. Door de bewering, dat
de bibliotheek de verlenging is van de school, wordt onmiddellijk al wat de
officie.ele school scheidt van de vrije school, ook overgedragen op de O. B.,
en hoe verkeerd is deze conclusie niet! Een conclusie, die ten nadeele van
de algemeene cultuur verloopt.
Er moet van het standpunt vertrokken worden, dat hier geen misverstand
hoegenaamd mag zijn. Daarom is het noodig, dat het teere punt, ridderlijk
en openlijk, behandeld wordt, zonder eenige bijgedachte. Werd het vraag-
stuk niet aangeroerd, allicht trof het verwijt, van de. onvolledigheid, van
opzettelijk verzwijgen, van moeilijkheden ontwijken, grond. Maar het doel,
dat nagestreefd wordt, is te verheven, en zoo van alle smetten vrij, dan dat
62 |