Full text |
maar bij de lagere dieren worden nage-
gaan en wel bij diegene bij wie hét zich
het rijkste en het zuiverste vertoont. Als
zóódanig aangewezen is zonder' twijfel
het insekt. De schrijver tracht dus aan
de handelingen van het insekt te bepa-
len wat instinkt is en komt tot de 'ge-
volgtrekking dat het lagere dierlijke in-
stinkt is, het geheugen der soort. De al-
gemeene kenmerken zijn dus, dat het is
geheugen en dat het erfelijk is.
Wat omvat nu echter der insekten in-
stinkt? Uitsluitend herkenningen en
daarbij aansluitende handelingen. Hoo-
gere Verrichtingen, als die wij onder den
naam van verstand plegen samen te vat-
ten, zijn hun, volgens den schrijver, ten
eenen male vreemd. Toch is het in-
stinkt, geheugen zijnde, geen lichame-
lijk maar een geestelijk ding.
Omvat het nu alle herkenningen en
handelingen? Alleen diegene die voor
het Voortbestaan der soort belang heb-
ben. Waar echter niet mag worden aan-
genomen, dat het insekt eenig besef van
zulke dingen als soortgelijk voortbestaan
en nut hebben kan, mag alleen worden
verondersteld, dat het instinkt diegene
zal omvatten, die als herkenning of han-
deling wel- of onbehagen geven en te-
vens het voortbestaan der soort, zij het
ook onbewust, bevestigen of althans
daarvoor niet in overwegende mate
schade zijn. Ware dit laatste het ge-
val, dan zou het individu en daarmede
op den duur de soort te gronde gaan.
De schrijver aanvaardt mitsdien de
Darwinistische leer der uitlezing, doch
onder de mits dat deze laatste, door het
erfelijke geheugen, in de goede banen
worde geleid. Uitlezing alleen kan vol-
gens hem het ontstaan der instinkten
niet verklaren. Niet blindelings werkt
dan ook volgens hem de natuur in de-
zen in, maar het instinkt verbindt, tot het
40
behoud dér soort, herkenning en nut
en welbehagen. Waar nut met onbeha-
gen of nadeel mét welbehagen gepaard
mocht gaan, daar schakelt de loop der
tijden zoo individuen als soorten uitein-
delijk uit. Hierdoor verklaart zich te-
vens dat elke soort een eenvormig ge-
dragen bezit, dat het erfdeel is van al-
len.
Is er nu eenig bewijs dat het instinkt
in zichzelf bij de menschen iets anders
zou zijn? Volgens den schrijver weder-
om niét. Volgens hem vertoont het
menschelijke instinkt alleen en juist die
afwijkingen en wijzigingen, die uit zijn
menschzijn voort moeten sprinten, uit
het feit dat bij hem het verstand die
diensten bewijzen kan, die bij het lage-
re dier, ter bewaring van individu en
soort, door het instinkt worden ver-
leend.
Ook het menschelijké instinkt is dus
erfelijke heugenis, zich hechtende aan
die waarnemingen en handelingen, die
bij de voorouders met wel- of onbeha-
gen gepaard zijn gegaan. fWat geen
wel- of onbehagen gaf of geeft, kent het
erfelijké geheugen niet.
Wanneer dan ook de instinktieve
aanleg bij de lagere dieren in de hoog-
ste mate eenvormig, bij de menschen in
de hoogste mate verschillend is, dan is
dat het uitsluitend gevolg daarvan, dat
de ervaringen der dierlijke voorouders
ook in hooge mate eenvormig, die der
menschelijke verscheiden plegen te zijn.
Uit de duizendvoudige kruising van dat
verscheidene spruit dan ook weer die
oneindige veelheid van karakter voort,
die bij de menschen wordt aangetroffen.
Dit is in hoofdzaak des schrijvers be-
toog, zeer kort en vereenvoudigd weer-
gegeven. Telkens beproeft hij ook die
bezwaren te weerleggen, die hij kent of
vermoedt. Uitvoerig bestrijdt hij daarbij |