Full text |
teiten, eigentijdse kostbaarheden en curiosa zonder meer. In de rijke verzamelingen van
de bekende Jean de France, Duc de Berry, waarvan de inventaris werd opgemaakt bij
zijn dood in 1416, vindt men ook al Oosterse stoffen en zelfs exotische dieren voor de
hertogelijke menagerie. Later zal Lorenzo il Magnifico, gestorven in 1492, te Florence
zelfs leeuwen en een giraf bezitten.
C. MODERNE TIJDEN (XVe-XVIIIe eeuw)
De doorbraak van de Renaissance in het westen gaat in de vijftiende en zestiende eeuw
gepaard met een nog breder uitslaande verzamelwoede, die alle oude beschavingen wil
omvatten en ook toegepaste wetenschap onder vorm van kompassen, meetinstrumenten,
globes, horloges e.d.m. Italië blijft de voedstermoeder, kon het anders ? Het is onbegon-
nen werk in dit bestek zelfs maar een overzicht te geven van wat in de grote brand-
haarden van humanistische cultuur door de vooraanstaande promotors werd tot stand
gebracht op het gebied van het verzamelwezen. Enkele namen dienen toch gereleveerd,
namen, die ons dichter brengen bij het huidig begrip museum. De rol van het geslacht
der Medici te Florence is overbekend. Cosimo de’ Medici, stichter van de beroemde
bibliotheek van die naam, stelde deze rond 1445 toegankelijk voor vorsers, daarin een
dertigtal jaar later nagevolgd door Paus Sixtus IV te Rome. Aan deze paus is daar ook
het eerste openbaar museum te danken. Hij wilde de eeuwige stad haar oude beelden,
vooral de bronzen, terugschenken, verbood de uitvoer van antiquiteiten uit de pauselijke
staten en huldigde op het Capitool een openbaar museum in, zoals eens Julius Caesar had
gedaan, zowat vijftienhonderd jaar vóór hem ! Niet alleen Florence en Rome, ook
Venetië (met de Grimani, waarvan de verzameling door Domenico werd afgestaan aan
de republiek), Milaan en Pavia (met de Visconti), Mantua (met de Gonzaga), Urbino
(met Federigo de Montefeltro) en andere Italiaanse steden herbergden verzamelaars en
maecenassen van alle slag : prelaten, edellieden, bankiers... Zij brachten zowel echte,
liefst gave antieke kunstwerken bijeen, als fraaie eigentijdse werken, zowel edelstenen
als ambachtskunst, zowel schetsen, tekeningen, schilderijen als zuivere, zij het vaak
kostbare curiosa allerhande. Te Rome zal Paus Julius II, die zich de Laokoongroep
aanschafte en tentoonstelde op een binnenplaats van het Belvedere, opgevolgd worden
door Leo X, uit het geslacht der Medici, die -j* alweer een verschijnsel dat modern
aandoet — in 1515 Rafael Sanzio benoemde tot inspecteur van de oudheden te Rome.
Maar ook elders in Europa werd flink verzameld. Door het feit, dat collecties gewoon-
lijk niet alleen voor eigen genoegen ontstonden, maar ook als geldbelegging, en dat ze
meestal slechts aan vrienden en voorname lui werden getoond, kan men aannemen, dat
van een tentoonstellingstechniek wel weinig terecht kwam. Schatten bergt men nu
eenmaal op, zelfs in versterkte plaatsen. Hoogstens zal men de voorwerpen van dezelfde
aard bijeen gebracht hebben, wanneer men aan systematiek wilde doen, wat overigens
de musea voor toegepaste kunst tot op deze dag nog niet verleerd hebben.
Wanneer men anno I960 de schatkamer van de Habsburgers ziet te Wenen in de
„Alte Burg”, krijgt men er wel een ander beeld van dan datgene, wat ons van de
schatkamer van een der grondleggers, Maximiliaan I, overgebleven is. We kennen die
door een houtsnede van Albrecht Altdorfer in 1515 gemaakt voor een reeks ,,Die
Ehrenpforte ’ genoemd. Men ziet er drie groepen in : edelsmeedwerk, kerkelijke kunst-
schatten en de keizerlijke insignia. Op de voorgrond bemerkt men een kist vol munten.
Die schat, destijds niet op de huidige plaats bewaard, werd later sterk uitgebreid o.m.
met de kunstschatten op het Hradschin te Praag door Rudolf II bijeengebracht (f 1612)
en door zijn broeder en opvolger Matthias (f 1619) naar Wenen gebracht (afb. 1).
Meer dan een eeuw zal echter nog verlopen, vooraleer men ook zal denken aan een
fraaie opstelling, in speciale pronkkasten, die ten dele nog bestaan. Dat gebeurde door
Joseph Angelo de France in opdracht van Keizerin Maria Theresia en het wijst reeds op
102 |