Full text |
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<text>
<p>Daarvan, en van die moderne, van die eeuwige onrust, die moderne zielsfoltering, die onmacht in den strijd tusschen vleesch en geest, die onverzadigdheid, die vertwijfeling te midden van zoo machtige vijanden van laagheid en verwoesting, is Bandelaire de dichter. Tegenover het romantisme, en ondanks al zijn theorie van de Kunst om de Kunst, heeft hij de kunst teruggevoerd tot de uitbeelding van de meest en diepst menschelijke problemen ; hij heeft de idee in de poëzie hersteld. Zoo is hij met de Vigny, dien anderen miskenden grootmeester der Fransche poëzie in de negentiende eeuw, engst verwant : niet tot Sainte-Beuve, Met tot Theophile Gaultier heeft Baudelaire met eerbied en ontzag opgezien, maar tot de Vgny ; hij heeft echter meer gebracht dan het stoïcisme en het pessimisme van dezen.</p>
<p>En het verwondert mij niet, dat Baudelaire begroet wordt als een katholiek dichter : hij heeft uiting gegeven aan wat het katholicisme aan de wereld heeft geopenbaard en in de wereld heeft gelegd, de onvoldaanheid, de ontoereikendheid van al het eindige, het stoffelijke, het geschapene ; de drang naar een heil en een schoonheid, die onbereikbaar blijft voor onze ,menschelijke krachten, het irrequietum est van den H. Augustinus, dat het meest menschelijke, persoonlijke lyrisme heeft gebaard, dat gaat door de hymnen en verzuchtingen der Kerk, dat schijnt in de zangen van de machtigsten der mystieken, als van Hadewijch, dat echter door het zelfvoldane humanisme uit de kunst werd verbannen, maar steeds de bron is geweest van de hoogste poëzie, die wat meer wil zijn dan een ijdel spel met wat klanken en rythmen en sentimentjes.</p>
<p>De kunst van Baudelaire gaat terug, over Jean-Jacques Rousseau, over het humanisme, naar de christelijke middeleeuwen, waar immers ook de duivelen grijnsden, de monsters grinnikten, de geraamten spookten, de wormen krielden aan ingang en spuigat, aan kapiteel en venster, aan grafzerk en standbeeld, der kathedralen ; maar liefst naar de latere middeleeuwen, met de macabere doodendansen, met het obsedeerende « vanitas vanitatum, » te midden van de ontreddering der zielen in den roes der zinnen.</p>
<p>De poëzie van Baudelaire, heeft men gezegd, komt uit den Bijbel en gaat door Dante. Maar, en hierin ligt haar tekort, zij gaat door den Dante der hel, niet door den Dante van het vagevuur en van den hemel. Zij komt uit den Bijbel, doch niet genoeg uit het Nieuwe Testament. Hier straalt het Kruis steeds in de glorie der Verrijzenis ; de weg gaat door het Kruis naar het Licht, door den dood naar het Leven : per Crucem ad Lucem, per Mortem ad Vitam ; de levensmoeheid jubelt uit in rythmen van zegepraal.</p>
<p>Deze kunst is een kunst van uitverkorenen, die diep de tragedie van den mensch kunnen voelen en doormaken. Zij is in haar wezen voornaam, verfijnd, aristocratisch. Zij behoeft om zich te doen gelden geen worging</p>
<p>mensch overwonnen door de stof, die de zonde is, de verrotting, het kwaad. Zij heerscht over de wereld en in onze steden van wulpschheid ; zij heerscht over ons en slaat onzen wil met onmacht. Zij verwoest onze beste betrachtingen, onze zuiverste daden. Dan drijft zij den mensch tot vertwijfeling, tot razernij en verbittering, tot opstand, die verlossing zoekt door den dood.</p>
</text>
|