Full text |
van hen er ernstig aan, van deze macht gebruik
— of zoo men wil misbruik — te maken. Maar
ze hadden een goede troef in handen tegenover
autoriteiten en bibliothecarissen, die tevoren
soms niet eens van ernstig overleg inzake een
mogelijke regeling hadden willen weten. En in
1940 is het ook tot onderhandelingen gekomen
tusschen een door de vereeniging van Deensche
letterkundigen ingestelde commissie en den mi-
nister van onderwijs en vertegenwoordigers van
de bibliotheken.
Het indertijd veel besproken plan om de boe-
ken-leeners vijf öre of zoowat twee cent per
boek te laten betalen ten bate van den auteur
is ditmaal niet in overweging genomen, omdat
de vertegenwoordigers van de schrijvers, even-
als de bibliotheek-menschen vast wilden houden
aan het beginsel van de kostelooze uitleening.
Ook viel er niet te denken aan de verwezenlij-
king van een ander bekend plan, behelzende,
dat de bibliotheken den dubbelen bibliotheeks-
prijs voor hun boeken betalen en dat dan de
helft daarvan den auteur ten goede zou komen,
omdat de laatste twee jaar de leeslust en daar-
mee het uitleenen zoo is toegenomen, dat vele
bibliotheken haar boekenvoorraad al nauwelijks
op peil kunnen houden. Toch heeft men de op-
lossing in deze richting moeten zoeken en ten
slotte is men het er over eens geworden, dat de
bibliotheken niet 50, maar 2,5 procent van het
voor aankoop van nieuwe Deensche boeken
beschikbare bedrag voor de auteurs zullen af-
zonderen en dat de staat er dan nog eens even-
veel bij zal leggen, omdat de vergoeding, of
ondersteuning, té mager zou worden. En aan-
gezien de bibliotheken per jaar voor Ongeveer
twee millioen kronen nieuwe Deensche boeken
aanschaffen, zouden de schrijvers volgens deze
regeling dus een gezamenlijke ondersteuning
krijgen van rond honderdduizend kronen.
Men schat, dat er in Denemarken ongeveei
vierhonderd schrijvers en schrijfsters zijn, maai
men is het er wel over eens, dat het niet recht-
vaardig zou zijn, de ton gouds van de biblio-
theken gelijkelijk over hen te verdeden in por-
ties van zegge en schrijve tweehonderd-en-vijf-
tig kronen of nog geen honderd gulden per jaar
Het rechtvaardigste zou misschien zijn, het gele
te verdeden naar gelang van het aantal malen,
dat de werken van de verschillende auteurs
worden uitgeleend, maar aangezien dit een enor-
me administratie met zichi zou brengen, heefl
men een eenvoudiger oplossing moeten zoeken
en die meent men gevonden te hebben in een
vérdeeling van het geld naar gelang van het
aantal exemplaren, dat de bibliotheken tezamen
van de werken van de verschillende schrijvers
aanschaffen. Weliswaar zal dan de snelheid,
waarmee een boek stuk-gelezen wordt — en
dus ook de kwaliteit van papier en bindwerk —
de betrekkelijke grootte van de vergoeding-on-
dersteuning voor den auteur in belangrijke mate
bepalen, maar een betere, een eenvoudiger re-
geling heeft men niet kunnen vinden en daarom
hebben de vertegenwoordigers van de schrijvers
zich er in beginsel accoord mee verklaard. Mi-
nister Jörgensen zal daarom nog deze maand
zórgen voor een formeel voorstel om de benoo-
digde 50.000 kronen op de aanvullende be-
grooting uit te trekken. Waaraan voor een goed
begrip der zaak moet worden toegevoegd, dat
deze 50.000 kronen niet de eenige steun zijn,
dien Denemarken zijn schrijvers en schrijfsters
verleent ; een reeks letterkundigen .ouderen
vooral, maar ook jongeren, geniet als «eere-
gave» als erkenning voor hun verdiensten voor
de Deensche cultuur, een jaargeld.
N.v.d.R. : Is er in beginsel iets te zeggen
voor dergelijke regeling, er rijzen toch ook
gauw enkele bezwaren. Zou bv. in ons land de
nieuwigheid ingang vinden, dan beteekende haar
toepassing onmiddellijk een verlies voor de cul-
tuur, vermits elke korting op de bibliotheekin-
komsten verworpen moet worden. Immers, er
wordt véél te weinig uitgegeven door onze bi-
bliotheken. Anderzijds moet toch in aanmerking
worden genomen, dat uitleening van het goede
boek door de openbare bibliotheek een soort
van publiciteit is, die het koopen in de hand
werkt. Wij zeggen met opzet van het goede
boek, want de lezer van het minder-interessante
verhaal — voor zoover het in de bibliotheek
aanwezig is ! — wordt wel geen kooper en het
is ook zeer de vraag of de omzet van het min-
dere soort lectuur derwijze zou dienen aange-
moedigd te worden ! Daarom lijkt het ons ver-
keerd te steunen op ontleeningcijfers. Hoe gauw
zou de publiciteit zich daarvan niet meester ma-
ken, en is te vermijden, dat een handige recla-
me de ontleening van bepaalde boeken zou op-
drijven ? Is te vermijden dat het personeel in
deze concurrentie zou opgenomen worden ?
Moet er iets gedaan worden, dan lijkt het
ons best een % van de inkomsten te berekenen
naar het aantal effectieve lezers : een « belas-
ting » per kop. Blijft natuurlijk de vraag of dit
dan enkel zou gelden voor de literatuur-lezers,
of ook voor de andere ? Want de auteurs zién
het zaakje enkel langs den kant van het moge-
lijk afzetgebied, dat zou beïnvloed worden.
Ziet men het vraagstuk als een geheel, dan
blijft het mogelijk de belasting ook ten goede «te
laten komen van andere publicisten. »
De te volgen weg is aangegeven : de biblio-
theken dragen hun geïnde sommen af aan een
centraal organisme, dat steunt dààr waar ge-
steund moet worden met stipendia, enz., en daar-
van worden jonge verdienstelijke auteurs dan
liefst niet uitgesloten. GiS.
De uitgever van De Bibliotheekgids vraagt
te koopen: BIBLIOTHEEKGIDS 1926
(ook losse nummers). Aanbiedingen aan
De Sikkel, Kruishofstraat 223, Antwerpen. |